Taban Oran (Base Rate) | "%85 İyi mi?" Sorusunun Gerçek Cevabı
Bir yüzde tek başına anlamlı değildir. O sonucun doğal sıklığı (taban oran) ile karşılaştırılmadan hiçbir başarı yüzdesi doğru okunamaz.
Bir satırda "%85" yazıyor ve örneklemi de yeterli. İyi mi? Cevap: bilinmez. Tek başına bu sayı hâlâ bir şey söylemez. Eksik olan kavramın adı taban orandır.
Taban oran nedir
Taban oran şu sorunun cevabıdır: bu sonuç, hiçbir filtre uygulamadan zaten kaç maçta gerçekleşiyor?
Arşivdeki 156.900 tamamlanmış maç üzerinden ölçülen taban oranlar:
| Sonuç | Taban oran |
|---|---|
| 0,5 ÜST (en az 1 gol) | %92,5 |
| KG VAR | %52,5 |
| 2,5 ÜST | %52,0 |
| MS 1 (ev sahibi kazanır) | %43,6 |
| 3,5 ÜST | %30,4 |
"%100" neden değersiz olabilir
0,5 ÜST marketini düşünün: maçta en az bir gol olması. Arşivde bu, maçların %92,5'inde gerçekleşir. Yani hiçbir analiz yapmadan, rastgele bir maç seçseniz bile %92'yi tutturursunuz.
Şimdi bir filtrenin 0,5 ÜST için %100 bulduğunu düşünün. Kulağa mükemmel gelir — oysa taban zaten %92,5'ti. O filtre size yaklaşık 7,5 puan kazandırmıştır. "%100" görünen satır aslında neredeyse hiçbir şey söylemez.
Asıl sayı: fark (lift)
`` Fark = Ölçülen yüzde − Taban oran ``
- %85, tabanı %30 olan bir sonuçta → çok değerli (+55 puan)
- %85, tabanı %90 olan bir sonuçta → tabanın altında (−5 puan)
Aynı yüzde, iki durumda taban tabana zıt anlama gelir.
Sistem bu yüzden filtre sonuçlarında taban ve fark kolonlarını ayrıca gösterir ve sıralamayı ham yüzdeye göre değil, tabandan sapmayı hesaba katan bir skora göre yapar.
İkinci karşılaştırma: ima edilen olasılık
7. derste öğrendiğimiz gibi 1 ÷ oran size piyasanın fiyatladığı olasılığı verir. Ölçülen yüzde bu değerin belirgin biçimde üstündeyse, o bant tarihsel olarak fiyatının üstünde kalmış demektir.
Bu bir kazanç vaadi değildir; yalnızca geçmişin ölçümüdür ve gelecek için bir söz vermez.
Okuma kuralı — üç soru
- Bu yüzde kaç maçtan hesaplandı?
- Bu sonucun taban oranı zaten neydi?
- Aradaki fark anlamlı mı?
Üçüne birden cevap veremiyorsanız, o satır henüz bir bulgu değildir.